Naam: Ds. Gillis van den Houten (Gillis vanden Haute, Gillis van den Houte).
Geboren: 1555? (geschat) te Gent (Vlaanderen).
Beroep: Predikant te Diksmuide en omstreken.
Predikant te Sluis (Vlaanderen) vanaf December 1581, verdreven
op Zaterdag 5 Augustus 1587.
Predikant te 's Gravenpolder vanaf Dinsdag 15 Augustus 1587.
Overleden: Woensdag 11 December 1594.

Huwde met ?.

                        Gillis had in ieder geval 2 zonen:

1. Naam: Josias van den Houten.
Geboren: 1582 te Sluis.
Beroep: Predikant.

2. Naam: Laurens Gillisz. van den Houten.
Geboren: 1590? (geschat).


Met dank aan Coen van den Houten en Fred van Lieburg.


Uit het boekje Kerkeraad te Suis:
Gillis is dus predikant van Sluis geweest van eind 1581 tot 5 Augustus 1587, toen viel de
stad Sluis in handen van de Spanjaarden.
In die periode werd hij 2 keer tot voorzitter en 1 keer tot scriba van de kerkeraad verkozen.
Op 29 December 1584, 27 Juni 1585, 14  April 1586 en begin Oktober 1586
vertegenwoordigde Gillis de kerkeraad van Sluis bij de classis Walcheren.
Op 3 Februari 1585 kreeg Gillis ruzie met z'n mede predikant, Wilhelmus Commantius.
Waar de ruzie om ging is niet bekend, maar een week later werd de ruzie bijgelegd.
Het salaris van Gillis vandenHaute te Sluis bedroeg 432 gulden per jaar.

Preek van Gillis vanden Haute.
De in het acteboek opgenomen preek van Vanden Haute, handelt in twee opeenvolgende
predikaties over het derde hoofdstuk van het boek Exodus. Allereerst bespreekt hij Exodus 3,
vs. 1-10 : de roeping van Mozes. Daarbij gaat een vermanend woord uit naar zijn gehoor. Het,
in die dagen, veel voorkomende oneerbiedig gedrag van de kerkganger wordt aan de kaak
gesteld. Verder veroordeelt hij de paapse ceremoniën en bedevaartsoorden. Centraal staat
echter bij hem de godsbelofte, de verlossing van het volk Israël uit de Egyptische slavernij;
want God heeft oog voor Zijn volk. Daaruit trekt Gillis vanden Haute de conclusie dat dit een
troost mag zijn voor alle gelovigen die in nood en ellende verkeren. In een tweede predikatie
behandelt hij Exodus 3, vs. 11-22 : de opdracht die Mozes van God krijgt om de Israëlieten
uit Egypte te leiden. Deze vrij lange preek is onderverdeeld in twee grote delen. Ten eerste,
vs. 11-12 en vs. 13-15 (tegenwerpingen van Mozes; de bekendmaking van God). Ten tweede,
vs. 16-22, op zijn beurt onderverdeeld in vier "stucxkens": vs. 16-17 (Gods bevel het volk te
verzamelen); vs. 18 (verzoek aan de farao om te vertrekken); vs. 19 (voorspelling van farao's
weigering) en vs. 20-22 (de beroving van Egypte en de uittocht). De summa van deze preek
wijst de rebellie tegen de van God aangestelde overheid af, maar wanneer die regering
overgaat in tirannie dan heeft het volk het recht in opstand te komen tegen de tiran.

Preek:
De Romeijnen die van Lacedomoniën, ende ander heijdenen, maar oock de Joden zelve,
hebben van auts af een ghebruuck ghehadt (also Josephus tuight (?) dat haer prebende in haer
tempels, de godsdienst blootsvoets deden, ghelijck bloots hoofts doen, tot een teeckenen van
eenen religieusen ende eerbiedijnghe. Als de Heere hier d'an Mosen oock zeght: Trect de
schoen etc., so wil Hij met die ceremonie leren datmen in Godes Jeghenwordicheijt niet en
behoort te verschijnen dan met reverence ende eerbiedijnghe, wanr de plaetse daer God op
een bijzonderwijse jeghenwordich es (ghelijck hier in dese doornbosch). Ende oock daer
maer 2 oft 3 in Zijnen naem verzamelt zijn, is in dat ansien heijlich. Daeromme doen zij qualijck
die haer zelven op zulcke plaetsen laeten vinden met onghewasschen voeten (alsmen s:). Dat is
zonder eerbiedinghe ghelijck heden des daeghs veele doen. Hier hadden wij wol oorsaecke
omme tweederleij misverstant te straffen, dwelcke de papen uut dese plaetse trecken. Het je
datse int baervoets ghaen een bijzonder heijlicheijt stellen, zonder te ziene op tghene God met
dese cermonie voor die tijt ghemeent heift. Ende het ander es, datse Gods ghenade een
eenighe plaetse also binden, datse die haerzelven heijlicher achten dan eenighe andere. Maer
hiervan breder int voorghaende boeck; wederomme willick voortghaen ende besien hoe dat de
Heere Moeise te kennen gheeft wie Hij was Die met hem sprack. D'welck Hij verclaert
zegghende vers 6: Ick ben de God, etc.. Van deze mannier van spreken ende hoe die Heijliche
Vader vooe dees Hem teghenwordigh pleghen te andestellen, te vreesen ende beven, ghelijck
hier Moeises. Daervan es boven oock dickmael ghehandelt. Derhalven willen wij voortghaen
ende ende besien hoe de Heere Moeise te kennen gheift wat Hij bij Hemzelven voorghenomen
hadde te doene; dwelcke ons den text verclaert, vers 7, 8, 9, met dese woorden: Ende de
Heere sprack: Ick hebbe ghesien, etc.. De somma es dat de Heere bij Hemzelven besloten
hadde de IJsraëlijten te verlossen huut haer slavernije ende int landt Canaan te bringhen,
ghelijck Hij haer voorauderen Abraham, IJsaacq ende Jacob beloeft heeft. Ende hiermed wil
Hij Mosen (den welcke Hij hiertoe als een instrument ghebruucken wilde) moet gheven ende
verzekeren van eenen goeden uutghanck, angesien niemant tghone God eenmael besloten heeft
te doene, beletten can. Maer God hadde bij hemzelven besloten d'IJsraëlijten door Moesen te
verlossen... Hierin zijn eenighe mannieren van spreken die wol genoteert dienen, als dat God
des volcxs ellende ghesien, ende haer roepen ghehoort heeft, dat Hij oock haer leet bekent,
ende haer te verlossen naerghecommen es (d'welck alle ghelovighen die in eenighe noot ende
ellende zijn, eenen eerlijcken troost es). Item Canaan een Godt wijt lant es. Een landt daer
melck ende honich in vloeijt, maer also hiervan ten deels ghesproken es int voorghaende je
boeck ende noch meer int vervolgh... Zo zullen wij voortvaeren ende besien wat God Moeise
bevolen heift te doene.
Dat wort ons uutghedruct vers 10, daer de Heere tot hem aldus zeght: Zo gaet nu henen, etc.
Den text es so claer dat zij ghansch ghenen uutlegh en behouve. Maer om de cortheijt des tijts
zullen wijt uutstellen tot de naeste reijse...
Exod: iij vers 11 totten eijnde.
Dit ghantsche capittel hebben wij ghister afghedeelt in twee princijpaele hooftstucken, van
welcke ons d'je beschrijft de beroepijnghe Moeises omme d'IJsraëlijten uut haer
dienstbaerheijt ende slavernije te verlossen; het 2e: sijne instructie. Uut het je hebben wij
ghehoort 2 dinghen: eerst wanneer, waer ende op wat wijse de Here Moeise verschenen es;
ende te anderen hoe Hij hem anghesproken heift. Volght nu in het je deel noch eenen
omstandicheijt die wij, alsdoen bij ghebreke vanden tijt, niet verclaeren en conden, inhoudende
2 objecten die Moeises den Heere voorwierp om hemzelve (zo hij meende) te ontschuldighen,
ende dien last te ontghaen ende van zijnen hals te schudden. Ende hoe de Heere hem beijde
dese uutcluchten ontnomen heeft, zullen wij met Gods hulps vernemen; ende dan voortghaen
tot die ander deelen, dwelcke wij so cortlijck alst moghelijck... D'eerste teghenwerpijnghe ende
weijgheringhe die Moeises dede wort ons beschreven vers 11. Daer aldus staet: Mose sprack
tot God... Uut tnaeste 10e vers ... hebben wij verstaen hoe de Heere Moeisj twee dinghen
bevolen hadde. Eerst hem te ghaene tot pharonen, den coninck. Namelijck omme hem Gods
wille te verclaeren ende van hem te begheiren dat hij tvolck liet trecken. Ende ten anderen het
volck van IJsraël als haer capteijn gouverneur ende leijtsman uut Egipten te leijden naer tlandt
van Canaan. Maer also Moeises hem tot beijde onbequaem achtede, so heift hij tzelve
modestelijck gheweijghert met een argument van zijnen persoon. Ende van zwaricheijt vanden
zaecke zelve ghenomen zegghende: Wie ben ick dat ick tot... Hij wist wol dat hij die een
schaepherder was bijde Egiptenaeren voor eenen gruwel ghehouden was, ende in wat blat dat
hij bij pharonne stont. Hij hadde oock d'ondancbaerheijt ende d'ontrouwe vanden
IJsraëlijtenlanghe van te vooren al gheëxperimenteert. Doen zij den coninck openbaerden dat
hij eene Egiptenaer verslaeghen hadde, daervan int voorghaende capittel ghenoech, ende niet
alleenen eenen vanden Hebreen, die zijnen broeder veronghelijckte en weijgherde hem te
bekennen voor zijnen overste ende rechter. Maer zij verloochenden hem al ghelijck, also
Stephanus dese plaetse verclaert, Act: 7, vers 35. Hieruut sloot Moeises nu bij hemzelven dat
hij noch bij pharonen, noch oock bij d'IJsreälijten, zelve ijet goets en zaude moghen
uutrechten. D'welcke doorsaecke was van dese zijn weijgherijnghe ende dusdanighe
exempelen hebben wij wel veel meer inden Heijlichen Schrift, als Judit: 6.b.15.; Jerem: I/a/6;
Esai: 6/a/5. Niet dat zij oft Moeises hier vooren hadden Gods beroepinghe moetwillichlijck te
weersraen ende hartneckelick te weijgheren - want zij hebben Hem eijndeleijk van herten
ghewillich gheobedihiert, alsomen inde zelve exempelen lesen mach - maer zij hebben alleenen
haer zwackheijt ende onbequamheijt te kennen ghegheven ende de zake eijndelijcke God
bevolen. Daermed ghestraft worden so wol de ghene die oft uut vreese des perijckel, ofte om
des ghemacxs wille haer ampten (waertoe zij vanden Heere absoluutelijck gheroepen zijn),
(daervan breeder ghehandelt wert int naestvolghende capittel); als die van zelfs lichtveirdelijck
loopen, aleer zij ghezonden werden ghelijck die valsche propheten daervan Hem de Heere
beclaeght, Jerem: 19. 23. 27. 29. Maer hoe heeft de Heere Moeisi dese uutcluchten ghenomen?
Dat verclaert den text vers 12 aldus: Hij sprack Ick wil met dij ... Hier gheeft de Heere moet
ende coraige om tghene dat hem de Heere beval, vrijmoedelijck aen te gaen. Ten je met een
belofte van Zijne jeghenwordighe hulpe; ten anderen met een teecken d'welcke Hij hem heeft
tot een meerder zekerheijt van Zijnen hulpe. De belofte bestaet daerin dat de Heere seght: Ick
wil met dij zijn ende Ick zal uwen beschermer, uwer helper ende leijtsman wesen, waervooren
wilt ghij dan vreesen. Also vertroostede de Heere oock Jeremiam, doen hij oock zijnen
beroepijnghe weijgherde, segghende: Och Heere ..., Jerem: I. a. 6. Also vertrooste de Heere
Paulum oock doen hij tot Corintchen woonde ende het Evangelij daer predicte, segghende:
Vreest niet ..., Act: 18. a/9. Met dese zelve belofte hebben Josua ende oock de kinderen van
IJsraël (doen zij door tquaede rappoort vanden bespieders murmureerden ende de moet schier
verloren ghaeven) moet ende coraige ghegheven, segghende: En vreest valt niet af vanden
Heere ..., Numi: 14.a/9. Ende dewijle God de Heere Zijnen gheloovighen de zelve belofte doet
int evangelie Esai: 43.a.2; Mat: 28/b/19.
Zo moeten int ghone dat ons de Heere opleght oock vermaent zijn tot stautmoedicheijt, maer
ziende opde waerheijt, goedertierenheijt ende almoghentheijt Gods, dan op ons eijghen
vermoghen seggende met Davidt: Al waert dat ick wandelde ... ende wederomme de Heere
es mijn licht ..., siet Rom: 8 vers 31.
Het teecken nu waermede de Heere nu sijne belofte bevesticht, druckt Hij zelve uut met dese
woorden: Ende dit zal dij een teecken zijn ... Van dit teecken es onder de schrijver tweederleij
ghevoelen van welcke gheen van beijden te verwerpen es. Eenighe refererent tot het
voorghaende groot ghezichte, daervan vers 2/3, als of de Heere segghen wilde dat dat
ghesichte Mosj een onghetijfelt teecken zaude wesen dat hem de Heere ghezonden hadde.
Ende dat Hij derhalven met hem wesen wilde. Maer ander refererent tot de offerande die
IJsraëlijten God offeren zauden (als zij uut Egipten opden bergh Horeb, near datse Moeises
uut Egipten saude gheleijdt hebben), dwelcke in eersten ansiende wat vremt schijnt te wesen,
dewijle dat teecken eerst volghen zaude naer de zaecke. Maer zulcke confirmatir, a signis
posterioribus (ghelijcken seght), dat is die ghenomen zijn van teeckenen die naerde zaecke
volghen. Ende en zijn noch onnut, noch zeltsaem inde Heijliche Schrift. Want God ghaf den
coninck Hiskias oock een zulck teecken, om hem te versekeren dat Hij Jerusalem vanden
belegherijnghe Sinahrobs verlossen zaude, seggende: Dit zij een teecken in dese jare ... Al het
welcke eerst gheschied naer dat Sinahribs legher verstroijt ende de stadt nu ghantschelijck
ontzet ghedaen was. Ende nochthans en zijn zulcke teeckenen niet onnut, want beneffens
datse het gheloove op Gods beloften verstrecken, zo leeren zij oock dat alle dinghen
gheschieden niet bij ghevalle, maer deur Gods voorsienighe regierijnghe. Ghelijck Moeises
(hoewel hij aen Gods beloft niet en twijffelde) in zijnen gheloove ende beroepinghe ghesterct,
doen hij tvolck uut Egipten gheleijt hadde tot aenden bergh daer zij den Heere offerande
deden. Ghelijck Hij hem hier in dese text belooft ende toegheseght hadde. Ende dit dusveel
van Moeises eerste uutvlucht.
Volght nu de 2e, vers 13 ende in dese woorden: Siet wanneer ick totter ... In dese woorden
beclaeght hem Moeises dat hij de IJsralijten zelfs niet en zaude connen verzekeren vanden
name des Heeren die hem ghezonden hadde. Daeruut hij besluut dat hij tot zulck eenen
commissie onbequam was. Niet dat Moeises God zelve niet en kende, als of hij naer Zijnen
naem ghevraeght hadde om zijn zelfs wille, maer omme der IJsraëlijten wille, op dat hij haer
zulck eenen naem mochte weten te nomen, waermed hij haer ouden God van alle ander
tusschenscheijden mochte. Waerop hem de Heere oock antwoorde, segghende: Ick wil zijn
die Ick zijn zal..., vers 14/15. De Somma es, dat God wil bekent zijn ten eenigher
ghedachtenisse bijden naem van Ick zal het zijn die Ick sijn zal.
Item Jehovah, dat is de Heere der vader God, Abraham..., qaermed uutghedruct ende te
verstaen ghegheven wort dat die God Mose ghezonden hadde die uut Hemzelven dat eenighe
eewighe onveranderlijck wesen es gheweest, is ende wesen zal ter eewicheijt. helijck dat also
verclaert staet Heb: 13/a/8; Apos: I/a/8. Die daerom boven alle dinghen wesen gheeft ende
onderhoudt ende die in zijnen belofte ende toeseggijnghe waerachtich ende onveranderlijck es.
Dit alles wort also uutghedruct met dese naem: Ick zal zijn... Ghelijck met ander plaetsen der
Heijliche Scgrift lichtelijck te bewijsen waeren, ten waere dat den corten tijt..., ende op dat wij
tzelve wederom verhaelen ende wat claerder zegghen: dese naem die hier de Heere Hemzelven
gheeft ende Mose beveelt den IJsralijten te verclaeren, vervaeten drie wesentlijcke
eijghenschappen Godes die ghaenen creatuur toecommen en connen. Naemelijck: Zijnen
eewicheijt, Sijne almoghentheijt ende Zijnen waerheijt. Welcke eijghenschappen, insonderheijt
de leste, zeer vol dient dese jeghenwordighe cause, als of de Heere tot Moeisen aldus zeijde:
ghaet ghenen ende zeght die eewighe, almachtighe ende waerachtighe God. Die uwen vaeder
beloeft ende nu besloten ende voor Hem ghenomen heeft, allen ulieden uut die slaverneije te
verlossen ende int landt Canaan te bringhen, dwelcke een landt es dat..., heift mij tot desen
eijnde tot u ghezonden. Daeromme en heb dij aen uwer verlossinghe niet te twijfflen! Dit es
den rechten zin van dese woorden.
Van tverscheijden ghevoelen van al dese naemen ende vanden Joden superstitie int
pronunchieren de zelve, insonderheijt vanden naem Jehovah, en willick niet spreken. Dewijle
het maer tijtquistinghe wesen zaude zonder stichtinghe. Wij zullen hieruut vermaent zijn dese
naem gheenen creatuur toe te schrijven (ghelijck het schijnt dat de heijden haer oppersten God
den naem Jovis ghegheven hebben, naer Jehovah), dewijle de Heere expresselijck ghetuught
dat het Zijnen naem es die Hij gheenen ander gheven wilt, noch Zijnen roem den stomme
afgoden. Ende Hem alleenen te bekennen ende te eeren voorde eenighe waere God Die dese
eijghenschappen onder dese naem begrepen eijghenlijck toecomme. Maer vanden naem
Jehovah mach meer ghehandelt worden int capittel, vers 2. Ick wil het princijpaelst hooftstuck
dese ghanschen capittel, inhoudende eenen beschrijvijnghe van Moeises beroepijnghe om de
kinderen IJsraëls uut Egipten, eijndighen ende hier voortcommen tot het 2e. Inhoudende
Moeises instructie naer welcke hij in Egipten commende, hem reguleren ende schicken moest.
Dit wort ons beschreven van het 16e vers totten eijnde des capittel. De somma es, dat
Moeises de kinderen IJsraël eerst ende voor al zaude verclaeren ende te kennen gheven moest
van wie ende tot wat eijnde hij tot hemlieden ghezonden was, op dat zij eenen vast hope
ghecreghen hebbende van haer verlossinghe vanden coninck. Eendrachtelijck verzoecken ende
begheiren zauden dat hijse met eenen verclaeris van teffect daervan onverhindert wilde laeten
henen trecken. Maer wij willen den text wat naerder insien ende zullen letten op 4 stucxken. Int
eerste beveelt de Heere Moisj d'oversten des IJsraëlijtsche volcxs te verzaemelen ende
hemlieden zijn bevel ende wille te hopenbaeren. Ten 2en beveelt Hij hem met hemlieden totten
coninck te ghaen ende verlof te begheiren om henen te trecken. Ten 3en voorseght hem de
Heere dat de coninck haer versoeck weijgheren zal. Ende ten lesten belooft Hij hem Zijne
hulpe ende te maecken datse eenen grooten roof vanden Egiptenaren uut...
Ten jen dan ghebiet God Moeses, dat hij in Egipten commende, dautste in IJsraël te
verzamelen. Daerbij verstaende d'overste van elck gheslachte ofte familie, ofte d'amptlieden
die vanden vooghden pharaonis tot haer eijghen volck over hemlieden ghestelt waeren.
Daervan breeder ghesproken wert capittel 5. Want hoewel hiernaer capittel 18 gheschreven
staet, dat Moeises eerst inden wostijne aen den bergh Godes over d'IJsraëlijten een
volcommen forme van eenen wettelijcke poletie oprechtede, zo en zijn zij nochthans in Egipten
niet ghantsch zonder eenich gouvernement, order ende politie gheweist. Ende dewijl het
noodich was dat het ghantsche volck van Moeises zendinghe onderrecht zaude wesen, op
datse hem ghehoorsaemelijck zauden obedihieren ende als haer vorst ende overste
naervolghen. Ende dat het zeer d'angereus was zulck eenen groote menichte volcxs, wol van
60.000 menschen, tzaemen te roepen (d'welcke de coninck voor seditie gheensins en zaude
hebben toeghelaeten). Item dat oock zulck eenen grootte menichte overhoop zijnde, Moesen
niet wol en zaude hebben verstaen. Zo was hem belast alleene d'overste te verzaemelen ende
hemlieden zijnen last vooren te houden, op dat zij het dan elck zijnen volck, daerover hij
ghestelt was, verstandelijck verclaeren zaude. Ende hoe God die mannier van doene zelve
ghebruuct heeft int vercondighen van Zijn wet, zal hiernaer verclaert worden, Exod: 19. Ende
hoe dese mannier van doene noch heden des daeghs in wolghestelde Republieck (jae onder
ons) ghevolcht wert leerst dervarentheijt, welcke mannier van doen des te beter ende prijselijck
es om, dat wij hier hooren, datse vanden Heere zelve gheprobeert es die Moeisen hier zijn
commissie inden naem des ghantschen volcxs beveelt, te verclaeren, den oudtste, op dat zij
also zelve elk zijn volck...
Maer wat wilde de Heere hemlieden voorghedraeghen hebben? Dat verclaert Hij zelve met
dese woorden: Ende spreect tot Hem, de Heere uwer vadere God..., vers 16. 17. De somma
es dat de Heere Die Moese veschenen was, voorghenomen ende bijhemzelve besloten hadde,
het ghansche IJ(s)raël uut haer ellende te verlossen. Ende in het landt... ende omme henlieden
hiervan te beter te verzekeren ende te beweghen, omme deb Heere Diese riep van herten te
volghen ende ghehoorsaem te wesen. So brenght hij hemlieden Gods verbont ende Zijn
belofte haer voorvaeren ghedaen in memorie wanneer hij seght: Dat hem de Heere haerer
vaerder God, de God Abrahams... verschenen was, Die aldus besloten hadde hemlieden uut
Egipten te leijden int landt, welcke inwoenderen ende vruchtbaerheijt hij wederomme
beschrijft, gheleijck hij hierboven eenmael ghedaen heeft, ende wat hierop meer te zegghen
waere es daer ten deele ghezeght gheweest, ende noch breeder zal int vervolgh vanden historij.
Nu tot het 2e van Moeises legaet inhoudende hoe hij met hen totten coninck ghaen moeste om
dimisse oft vrijlatinghe te begheiren, d'welcke ons verclaert wort vers 18, in dese woorden:
Ende wanneer zij dijne stemme hooren, so zult ghij... Inde woorden zelve en is niet duisters.
De somma es dat Moeises met de oversten des volcx totten coninck ghaen ende verlof
begheiren moeste om henen te trecken. Ende op dat zij dat niet en schenen te versoecken uut
lichtveirdicheijt, zo beveelt henlieden de Heere twee redenen voor te wenden. Eerst Zijn bevel,
d'welcke oock den coninck zo wol als dander onderworpen was. Ten anderen, den dienst die
zij haer Heere schuldich waeren, segghende: Laet ons trecken 3 daghreijsen inden wostijne dat
wij...; ende hoowol de Heere wol wiste dat henlieden den coninck gheen ghehoor gheven en
zaude, blijckende uut het volghende 19e vers..., zo wilt Hij nochthans dat zij hem dat angheven
zauden ende daertoeverlof begheiren zouden. Ten je op datse ghenen suspitie gheven ende
gheen exempel naerlaten zouden van wederspennicheijt teghen de wettelijcke overheijt. Want
hoe alle rebellie ende wederspannicheijt teghen d'overheijt God mishaeght, zal int vervolgh van
tboeck Moses blijcken. Ten anderen oock, op dat pharao hemzelven den bevele Godes
onghehoorsaem bewijsende, des te rechtveirdelijck mochte ghestraft wesen, daervan oock
hierna breeder. Maer overmits Moeises vanden coninck maer verlof begheirt om drie
daghreijsen inde wostijne te ghaene, ende den Heere daer te offeren, daer sijn voornemen
nochthans was voorder te trecken tot int landt van Canaan, zo schijnt hij metten coninck
ontrauwelijck ende bedrieghelijck te handelen ende hem dienvolghende begrepen thebben.
Antwoort: dat Moeises noch dese overste vab IJsraël hierin niet te beschuldighen zijn van
qualijck ghedaen thebben, niet alleenen omme dat de Heere henlieden zilcxs bevolen hadde,
maer oock omme datse vrij waeren ende tghebiet pharonis van rechtsweghe niet onderworpen
waeren, want d'heerscappije die hij over haer ghebruucte gheen recht maer eenen louter
tijeranije was. Dat oock de Heere pharoj een deel van Zijnen wille heeft willen vercondicht
hebben, dat heift Hij oock ghedaen omme zijne ghehoorsaemheijt te beprouven, ende omme
hem alle excusen te benemen waer dat Hij hem oock een deel van Zijn voornemen heeft willen
verzwijghen hebben. Daerinne en is hij niet te beschuldighen, overmits niemant
vanrechtsweghe ghehouden es zijnen vianden, sijnen raet ende voornemen te openbaeren. In...
dan Moeses heift niet qualijck ghedaan, maer zeer voorsichtelijck, dat hij den coninck alleenen
verclaerde dat tvolck begheirde te doene aenden berch Horeb, die driedaghreijsen inden
wostijne lach, ende dat hij hem (wat zij voorts inden zin hadden) niet gheopenbaert maer
verzweghen hebben. Ons vermaenende tot ghelijcke voorzichticheijt, wanneer wij met
vermaende (insonderheijt die vianden der waerheijt zijn) personen te handelen thebben.
Maer laet ons commen tot het 3e deelken van Moeises instructie waerin hem de Heere
voorzeght dat hemlieden pharo haer versoeck afslaen ende weijgheren zouden. Dat doet Hij
vers 19 segghendeL Doch Ick weet het..., dit voorseght de Heere moeisj. Op dat hem zulcxs
onversiens wedervaren hij daerdeur niet verbaest ende door cleenmoedicheijt niet bewe(e)ght
werde en zoude, sijnen beghonnen ampt te verlaeten. Tot dien eijnde heift Chrestus Sijne
apostelen oock int ghemeenen menichmael voorseijt wat zij naer Zijn afscheet inde weirlt
zauden moeten lijden. Dwelcke wij onsselve oock moeten leren toeëijghenen, op dat wij ons in
tijts teghen allerleij beprouvinghen moghen leren wapenen.
Maer hierop hadde Moeises moghen zegghen, zal pharao het volck IJsrael niet laeten trecken,
het en zij dat hij met ghewelt daertoe ghedwonghen zij. So ist dan te vergheifs dat wij tot hem
ghaen omme zulcxs van hem te versoecken. Want bij ons en is zulck gheenen macht dat wij
den coninck daertoe zouden connen dwinghen. Hierop belooft hem God in het 4e deelken van
Zijnen instructie, Zijne hulpe ende bijstant, in twee dinghen bestaende. Het eerste es dat Hij
zelve met de coninck ende het ghansche landt Egipten also omghaen wilde (sprekende van die
wondere plaeghen, die hierna capittel 7. 8. 9. 10 beschreven worden). Dat hij tvolck wol
zoude moeten laeten ghaen. Daeruut wij zien dat God zelve uutvoert tghene dat Zijnen
dienaeren onmoghelijck es. Daeruut wij vermaent zijn in tghene ons opgheleght ende bevolen
es, altijts te ziene op zijnen moghentheijt, op dat wij niet cleenmoedich en worden, doch
vanden vervullinghe dese belofte hierna...
Het andere dat de Heere hier Moeisj beloeft, is dat Hij de herten der Egiptenaeren also
vermurwen ende beweghen zal datszij den IJsraëlijten niet alleenen en zullen laeten trecken,
maer datse die oock niet leech en zouden laeten trecken, maer al datse van hen begheiren
zouden, dat zouden zij henlieden gheven. Waeruut wij zien hoe waerachtich het is dat
d'Almoghende zeght: Pro: 21: a: I. Als de godloose dan teghen ons rasen, zo moeten wij
dincken dat zulcxs niet en gheschiet bij ghevalle tons besten, die oock haer herten (als Zijne
wille es) lichtelijck veranderen can, waermede wij onsselven dan te troosten hebben. Nu
verclaert de Heere wijder door wat middel de kinderen van IJsraël an zulcken rijcdom
gheraecken zouden, segghende: Maer een ijghelijc wijf..., vers 22. Wel, moch ijemant zegghen,
beveelt God hier de IJsreëlijten te stelen ende haer naesten tgaen bedrieghelijck te ontvoeren,
Jae Hij. Ende nochthans en es God hierin van gheen onrecht te beschuldighen. Want ghelijck
God een resoluut Heer es van alle dinghen, van rechtsweghe als eijghen toecommen, so mach
Hij tghebruuck daervan toelaeten daer Hem belieft ende goet dunct; alsnu den eenen tijt ende
dan wederom eenen anderen. Ghelijck Hij dan dese Egiptenaeren dese dinghen eerstmael
ghegheven hadde, also mocht hijse henlieden nu weder nemen ende die IJsraëlijten gheven,
volghende Zijnen belofte den Abraham ghedaen, Genis: 15. b. 19. Niet dat ijemant hieruut voet
nemen mach op ghelijckerwijse met zijne naeste te handelen. Want beneffens dat d'IJsraëlijten
hiertoe een spetiael bevel hadden d'welck gheen generaele wet en maect, zo hebben wij
generaele gheboden daerteghen als het 8e ende 10e ghebot. Maer hiervan zal breeder moghen
volghen Josra, capittel 11 ende 12, daer beschreven staet hoe de kinderen IJsraël ghedaen
hebben ghelijck de Heere Moeisj hier toeghezeght ende bevolen heeft. Derhalve willen wij dit
3e capittel hier eijndighen.

Terug naar de start pagina.
Name: Rev. Gillis van den Houten (Gillis vanden Haute, Gillis van den Houte).
Born: 1555? (estimated) in Gent (Vlaanderen).
Occupation: Preacher in Diksmuide and surroundings.
Preacher in Sluis (Vlaanderen) from December 1581, driven away
on Saturday, August 5, 1587.
Preacher in 's Gravenpolder from Tuesday, August 15,  1587.
Deceased: Wednesday, December 11, 1594.

Married with ?.

                        Gillis had at least 2 sons:

1. Name: Josias van den Houten.
Born: 1582 in Sluis.
Occupation: Preacher.

2. Name: Laurens Gillisz. van den Houten.
Born: 1590? (estimated).


Thanks to Coen van den Houten and Fred van Lieburg.

Back to the start page.

English version

Nederlandse versie